म. मुस्लिम कबीर, लातूर
------------------------------------------
वक्फ मालमत्तेवर मक्तेदारी... शेवटी अल्लाहला तोंड दाखवावे लागणार!
------------------------------------------
इस्लामी संस्कृती आणि सभ्यतेतील वक्फ ही अत्यंत महत्त्वाची आणि पवित्र संस्था आहे. तिची स्थापना त्याग, मानवसेवा आणि कायमस्वरूपी सद्कर्म (सदका-ए-जारीया) या संकल्पनेवर झाली आहे. इस्लामनुसार, एखाद्या व्यक्तीने आपली मालमत्ता अल्लाहच्या प्रसन्नतेसाठी कायमस्वरूपी समाजकल्याण, धार्मिक शिक्षण, उपासना, गरीब, गरजू, अनाथ, विधवा आणि इतर वंचित घटकांच्या सेवेसाठी समर्पित करणे म्हणजे वक्फ होय. एकदा एखादी मालमत्ता वक्फ झाली की ती विकता येत नाही, वारसाहक्काने विभागता येत नाही आणि ती कोणाच्याही वैयक्तिक मालकीची राहत नाही. तिचा खरा मालक अल्लाह असतो, तर मुतवल्ली आणि वक्फ बोर्ड हे केवळ तिचे विश्वस्त आणि रक्षक असतात.
दुर्दैवाने, आज देशातील विविध भागांमध्ये लाखो एकर वक्फ जमिनींवर बेकायदेशीर अतिक्रमणे, भ्रष्टाचार, प्रशासकीय निष्काळजीपणा आणि राजकीय हस्तक्षेपाचे सावट आहे. या मालमत्तांचे संरक्षण, विकास आणि योग्य उपयोग करण्याऐवजी त्यांच्याशी संबंधित वाद, बेकायदेशीर ताबे आणि अपारदर्शक निर्णय सातत्याने समोर येत आहेत. ही केवळ कायदेशीर समस्या नसून नैतिक, धार्मिक आणि सामाजिक संकटदेखील आहे.
@ वक्फचा मूलभूत उद्देश------
इस्लामी न्यायशास्त्रानुसार, एखाद्या व्यक्तीने आपली चल अथवा अचल मालमत्ता अल्लाहच्या प्रसन्नतेसाठी कायमस्वरूपी सार्वजनिक किंवा धार्मिक कल्याणासाठी अर्पण करणे म्हणजे वक्फ होय.
कुरआनमध्ये अल्लाह तआला म्हणतो:
"अल्लाह तुम्हाला आदेश देतो की, अमानती त्यांच्या पात्र व्यक्तींना सुपूर्द करा आणि लोकांमध्ये निर्णय घेताना न्यायाने निर्णय घ्या." (सूरा अन्-निसा : ५८)
वक्फची मालमत्ता ही एक पवित्र अमानत आहे. तिच्या संरक्षणात हलगर्जीपणा किंवा विश्वासघात करणे हा या स्पष्ट दैवी आदेशाचा भंग आहे.
हजरत उमर (रज़ि.) यांनी खैबरची जमीन वक्फ केली तेव्हा पैगंबर हजरत मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले:"मूळ मालमत्ता कायम ठेवा आणि तिचे उत्पन्न अल्लाहच्या मार्गात खर्च करा."
याच तत्त्वावर वक्फची मालमत्ता विकता येत नाही, वारसाहक्काने विभागता येत नाही किंवा वैयक्तिक मालकीची बनवता येत नाही.
वक्फचा उद्देश समाजातील दुर्बल घटकांना मदत करणे, मशिदी, मदरसे, कब्रस्ताने, खानकाह, अनाथालये, रुग्णालये आणि समाजोपयोगी संस्थांचे पालनपोषण करणे हा आहे. वक्फचे उत्पन्न योग्य पद्धतीने वापरले गेले, तर हजारो विद्यार्थ्यांना शिक्षण, गरीब कुटुंबांना आधार, रुग्णांना उपचार आणि बेरोजगारांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात.परंतु दुर्दैवाने अनेक ठिकाणी वक्फची मूळ भावना विसरली जात असून ही महान अमानत वैयक्तिक स्वार्थासाठी वापरली जात आहे.
@.वक्फ मालमत्तेचे संरक्षण कोणाची जबाबदारी?--------
वक्फ कायद्यानुसार वक्फ बोर्डाची प्रमुख जबाबदारी म्हणजे वक्फ मालमत्तेचे संरक्षण, सर्वेक्षण, अभिलेखांचे जतन, बेकायदेशीर अतिक्रमण हटविणे, कायदेशीर कारवाई करणे आणि वक्फच्या उत्पन्नात वाढ करणे होय.
मात्र वास्तवात अनेक राज्यांमध्ये वक्फ बोर्ड या जबाबदाऱ्या प्रभावीपणे पार पाडण्यात अपयशी ठरत असल्याचे दिसून येते. अनेक मालमत्तांचे अभिलेख अपूर्ण आहेत, सर्वेक्षणे रखडलेली आहेत, नकाशे उपलब्ध नाहीत आणि अतिक्रमण करणाऱ्यांचे जाळे अधिक मजबूत होत आहे.
@ तथ्यांकडे दुर्लक्ष आणि पात्र लाभार्थ्यांवर कारवाई -----------
अनेक प्रकरणांमध्ये सर्व तथ्यांची सखोल पडताळणी न करता असे निर्णय घेतले जातात की ज्यामुळे प्रत्यक्ष पात्र व्यक्तींनाच नुकसान सहन करावे लागते.
कधी कधी संबंधित पक्षाचे म्हणणे पूर्णपणे न ऐकता किंवा कागदपत्रांची संपूर्ण तपासणी न करता कारवाई झाल्याचा आभास निर्माण होतो.
जर खरे मुतवल्ली, भाडेकरू किंवा सेवक यांच्यावर कारवाई होत असेल आणि खरे अतिक्रमणकर्ते सुरक्षित राहत असतील, तर तो न्यायाचा पराभव आहे. प्रत्येक निर्णय निष्पक्ष, पारदर्शक आणि कायद्याच्या चौकटीतच व्हायला हवा.
@ वक्फ बोर्डाची निष्काळजी भूमिका -----
वक्फ बोर्ड हे एक विश्वासू सार्वजनिक संस्थान आहे. त्याच्याकडून कायदा, प्रामाणिकपणा आणि न्याय यांच्या आधारे काम करण्याची अपेक्षा असते.
जर बोर्डाने आपल्या जबाबदाऱ्यांकडे दुर्लक्ष केले, न्यायालयीन खटले वेळेवर लढले नाहीत, अभिलेखांचे संरक्षण केले नाही किंवा अतिक्रमणकर्त्यांविरोधात मौन बाळगले, तर त्याचे नुकसान संपूर्ण समाजाला सहन करावे लागते. त्यामुळे लोकांचा विश्वासही कमी होतो.
@ वक्फ बोर्ड सरकारच्या दबावाखाली काम करत आहे का? ------
काही स्तरांवर असा समज व्यक्त केला जातो की काहीवेळा वक्फ बोर्ड आपले स्वतंत्र अधिकार वापरण्याऐवजी राजकीय किंवा प्रशासकीय दबावाखाली निर्णय घेतो.
लोकशाही व्यवस्थेत वक्फ बोर्डाने पूर्णपणे स्वतंत्र, निष्पक्ष आणि पारदर्शक पद्धतीने काम करणे आवश्यक आहे. अशा सर्व शंकांची वस्तुनिष्ठ चौकशी होणेही तितकेच आवश्यक आहे.
@ बेकायदेशीर , अतिक्रमणांवर अर्थपूर्ण मौन ----------
सर्वात मोठा प्रश्न असा आहे की हजारो कोटी रुपयांच्या वक्फ जमिनींवर बेकायदेशीर ताबा घेणाऱ्यांविरुद्ध प्रभावी कारवाई का होत नाही?अनेक प्रभावशाली व्यक्ती, व्यापारी संस्था आणि इतर घटक अनेक वर्षांपासून वक्फ जमिनींचा वापर करीत आहेत. तरीही त्यांच्यावर प्रभावी कायदेशीर कारवाई होताना दिसत नाही. या मौनामुळे अतिक्रमणकर्त्यांचे मनोबल वाढते. वक्फ मालमत्तेचे खरे संरक्षण करायचे असेल, तर कारवाई कोणताही भेदभाव न करता व्हायला हवी.
@ वक्फच्या उत्पन्नाचा वापर आणि पारदर्शकतेचा प्रश्न ----------
वक्फच्या मालमत्तांमधून मिळणारे भाडे, लीज आणि इतर उत्पन्न नेमके कुठे खर्च होते?जर उत्पन्न नियमित मिळत असेल, तर त्याचा मोठा भाग शिक्षण, आरोग्य, अनाथ, विधवा आणि समाजकल्याणासाठी का दिसून येत नाही?आर्थिक पारदर्शकता, वार्षिक लेखापरीक्षण, सार्वजनिक अहवाल आणि डिजिटल अभिलेख ही काळाची गरज आहे.
@अल्लाहकडे उत्तर द्यावे लागेल ------
वक्फची जबाबदारी ही केवळ कायदेशीर पद नाही; ती एक महान अमानत आहे.
जे लोक वक्फच्या जमिनींवर बेकायदेशीर ताबा घेतात, त्यांच्या संरक्षणात निष्काळजीपणा करतात किंवा वैयक्तिक स्वार्थासाठी निर्णय घेतात, त्यांनी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की जगातील न्यायालयातून सुटका झाली तरी अल्लाहच्या न्यायालयातून सुटका होणार नाही.
पदे येतात, जातात आणि संपतात, सरकारे बदलतात, सत्ता आणि प्रभाव कायम राहत नाही; मात्र प्रत्येक कर्माचा हिशेब कायम राहतो.
@ सुधारणेसाठी आवश्यक उपाय------
सर्व वक्फ मालमत्तांचे आधुनिक डिजिटल सर्वेक्षण व अभिलेखीकरण,बेकायदेशीर अतिक्रमणांविरुद्ध भेदभावमुक्त कारवाई, वक्फ बोर्डाच्या निर्णयप्रक्रियेत पूर्ण पारदर्शकता,वक्फ उत्पन्नाचे वार्षिक सार्वजनिक लेखापरीक्षण,पात्र लाभार्थ्यांच्या अधिकारांचे संरक्षण,राजकीय हस्तक्षेपापासून मुक्त आणि सक्षम वक्फ प्रशासन,प्रामाणिक, पात्र आणि सक्षम व्यक्तींची नियुक्ती हा उपाय ठरू शकतो.
वक्फ म्हणजे केवळ जमीन किंवा इमारत नव्हे; ती संपूर्ण समाजाची अमानत आणि भावी पिढ्यांची संपत्ती आहे. तिचे संरक्षण करणे हे प्रत्येक मुस्लिम, प्रत्येक जबाबदार अधिकारी, प्रत्येक मुतवल्ली आणि प्रत्येक वक्फ बोर्ड सदस्याचे धार्मिक, नैतिक आणि कायदेशीर कर्तव्य आहे.
आज आपण या अमानतीचे संरक्षण केले नाही, तर इतिहास आपल्याला माफ करणार नाही आणि अखेर अल्लाहाकडे प्रत्येकाला आपल्या कर्माचा हिशेब द्यावाच लागेल. म्हणून वैयक्तिक स्वार्थ, राजकीय निष्ठा आणि तात्कालिक सोयी यांपेक्षा सत्य, न्याय आणि प्रामाणिकपणाच्या आधारावर वक्फ व्यवस्थेला बळकट करणे ही काळाची गरज आहे.
-------------------------------------------
stay connected