एक वाक्य, अनेक अर्थ आणि महाराष्ट्र धर्माची कसोटी

राजकारणात शब्द कधी कधी शस्त्राहून अधिक घातक ठरतात. अलीकडेच वापरले गेलेले “कैसा हराया..?” हे वाक्य त्याचे जिवंत उदाहरण ठरले आहे. एका विजयोत्सवातील क्षणिक उन्मादातून बाहेर पडलेला हा संवाद आज राज्यातील सामाजिक सलोखा, माध्यमांची भूमिका आणि धार्मिक ध्रुवीकरण यावर गंभीर प्रश्न निर्माण करतो आहे.

या वाक्याचा अर्थ काय होता, तो कुणासाठी होता, आणि तो कसा मांडला गेला—यापेक्षा अधिक महत्त्वाचे म्हणजे तो कसा पसरवला गेला हे आजच्या चर्चेचे केंद्रबिंदू आहे. कारण माध्यमांनी आणि सोशल मीडियाने या एका वाक्याला संदर्भापासून तोडून हिंदू–मुस्लिम संघर्षाच्या चौकटीत बसवले. परिणामी, वास्तवापेक्षा ‘परसेप्शन’ अधिक प्रभावी ठरू लागले.

राजकीय संघर्ष की सामाजिक नुकसान?

राजकीय विजय-पराजय हे लोकशाहीचे अपरिहार्य भाग आहेत. मात्र जेव्हा त्या विजयाचा उत्सव समाजातील ताण वाढवणारा ठरतो, तेव्हा प्रश्न केवळ राजकारणापुरता राहत नाही. त्याचे पडसाद गावखेड्यांपर्यंत उमटतात—विशेषतः त्या समाजावर, ज्याचा या उन्मादाशी थेट संबंधही नसतो.

आज सर्वसामान्य मुस्लिम नागरिक, जे आपल्या रोजच्या जगण्यात शेती, मजुरी, नोकरी, शिक्षण यात गुंतलेले आहेत, ते अनावश्यक संशयाच्या नजरेतून पाहिले जात आहेत. हेच या सगळ्या प्रकाराचे सर्वात धोकादायक परिणाम आहेत. कारण राजकीय वक्तव्ये काही लोकांची असतात, पण त्याची किंमत संपूर्ण समाजाला मोजावी लागते.

माध्यमांची जबाबदारी कुठे हरवली?

टीआरपी, क्लिक आणि व्हायरल कंटेंटच्या स्पर्धेत माध्यमांनी विवेक बाजूला ठेवला आहे का, असा प्रश्न निर्माण होतो. संदर्भ न देता, पार्श्वभूमी न मांडता, एकच संवाद पुन्हा पुन्हा दाखवून समाजात दरी निर्माण करणे हे पत्रकारितेचे उद्दिष्ट असू शकत नाही.

माध्यमे समाजाचे आरसे असतात, भडकाव्याचे भिंग नव्हेत. परंतु दुर्दैवाने आज अनेक ठिकाणी हे भिंग जाणीवपूर्वक वाकडे केले जात आहे.

महाराष्ट्र धर्म : केवळ शब्द नाही, परंपरा आहे

महाराष्ट्राची ओळख ही कधीही धार्मिक टोकांवर उभी राहिलेली नाही. शिव, शाहू, फुले, आंबेडकर यांचा विचार हा या मातीचा गाभा आहे. इथे “धर्म” म्हणजे केवळ पूजा-पद्धती नाही, तर सामाजिक जबाबदारी, सहअस्तित्व आणि विवेक आहे.

या भूमीत वाढलेला मराठी मुस्लिम समाज नेहमीच या मूल्यांशी एकरूप राहिला आहे. त्याची राजकीय समज, सांस्कृतिक जाण आणि सामाजिक बांधिलकी ही महाराष्ट्राच्या एकोप्याची ताकद राहिली आहे. मात्र आज या एकोप्यालाच सुरुंग लावण्याचे प्रयत्न होताना दिसतात—जाणीवपूर्वक किंवा अज्ञानातून.

कट्टरतेला रोखणे ही सामूहिक जबाबदारी

या घटनेतून कट्टरतावादी शक्तींना आयते मुद्दे मिळाले, हे वास्तव आहे. दोन्ही बाजूंच्या टोकाच्या विचारसरणींनी याचा आपल्या अजेंड्यासाठी वापर केला. पण समाज म्हणून आपण यामध्ये सहभागी होणार की सजग राहणार, हा खरा प्रश्न आहे.

विशेषतः मुस्लिम समाजाने, आणि त्यातील विवेकी घटकांनी, हे ओळखणे गरजेचे आहे की क्षणिक राजकीय उन्मादाचा दीर्घकालीन फटका सर्वांनाच बसतो. नेतृत्व म्हणजे केवळ विजय साजरा करणे नाही, तर आपल्या शब्दांचे सामाजिक परिणाम ओळखणेही आहे.

“कैसा हराया..?” हा प्रश्न कदाचित एका व्यक्तीसाठी होता. पण आज त्याचे उत्तर संपूर्ण समाजाला शोधावे लागत आहे. हे उत्तर द्वेषात नाही, तर संयमात आहे. आरोपात नाही, तर आत्मपरीक्षणात आहे.

आज गरज आहे ती महाराष्ट्र धर्म पुन्हा ठामपणे उभा करण्याची—जिथे राजकारण आपले स्थान ओळखते आणि समाज आपली समजदारी जपतो. कारण शेवटी निवडणुका येतात आणि जातात, पण समाजातला सलोखा तुटला तर तो भरून काढायला पिढ्या लागतात.