एसटीच्या अडवणुकीविरोधात प्रवाशांत तीव्र संताप

आष्टी | प्रतिनिधी

आष्टी येथे शाळेत शिक्षण घेत असलेला एक चिमुकला विद्यार्थी तब्येत बरी नसल्याने शाळेतून घरी, शेरी येथे जाण्यासाठी निघाला होता. मात्र एसटी बस शेरी येथे न थांबवल्याने त्याला कड्यात उतरावे लागले. भर उन्हात तब्बल दोन तास तो उभा राहून शेरीकडे जाणारी एखादी ओळखीची दुचाकी मिळेल का, याची वाट पाहत होता. अखेर संध्याकाळी तो घरी पोहोचला. आराम करण्यासाठी शाळेतून निघालेल्या या विद्यार्थ्याला केवळ वाहक–चालकांनी बस न थांबवल्यामुळे मोठ्या मानसिक व शारीरिक त्रासाला सामोरे जावे लागले.

ही घटना केवळ एका विद्यार्थ्यापुरती मर्यादित नसून, बसमधून प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना वाहक व चालकांकडून होणाऱ्या अडवणुकीचे विदारक वास्तव पुन्हा एकदा समोर आणते. “अमूक गावाला स्टॉप नाही”, “मागून दुसरी गाडी येत आहे”, “गाडीत जागा नाही” अशी कारणे सांगत अनेकदा प्रवाशांना खाली उतरवले जाते किंवा बस थांबवली जात नाही. परिणामी, तासनतास बसची वाट पाहण्यात नागरिकांची कामे रखडतात, वेळ वाया जातो आणि प्रवाशांना आर्थिक तसेच मानसिक नुकसान सहन करावे लागते.

विशेषतः विद्यार्थी, महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि आजारी प्रवासी यांना अशा प्रकारच्या अडवणुकीचा सर्वाधिक फटका बसतो. नियमित प्रवास करणाऱ्या नागरिकांचे म्हणणे आहे की, ठरावीक गावांना थांबा नसल्याचे कारण देऊन अनेकदा मनमानी केली जाते. प्रत्यक्षात मात्र, त्या ठिकाणी पूर्वी थांबे दिले गेले होते किंवा प्रवाशांची संख्या पुरेशी असतानाही बस न थांबवण्याचे प्रकार वाढले आहेत.

या पार्श्वभूमीवर प्रवासी वर्गातून एसटी महामंडळाकडे ठोस मागणी करण्यात येत आहे.

• सर्व गावांना नियमित थांबा देण्यात यावा.
• थांबे व वेळापत्रक स्पष्टपणे जाहीर करून त्याची काटेकोर अंमलबजावणी करावी.
• प्रवाशांची अडवणूक करणाऱ्या वाहक व चालकांवर सक्त कारवाई करावी.
• तक्रार नोंदवण्यासाठी सुलभ यंत्रणा (हेल्पलाईन/ॲप) प्रभावीपणे कार्यान्वित करावी.

या घटनेमुळे एसटी महामंडळाच्या सेवाभावावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले असून, अशा प्रकारांना आळा घालण्यासाठी तातडीने सुधारणा आवश्यक असल्याचे नागरिकांचे म्हणणे आहे. चिमुकल्या विद्यार्थ्याच्या अनुभवातून धडा घेत, प्रवाशांच्या सुरक्षितता व सोयीसाठी प्रशासनाने ठोस पावले उचलावीत, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

 एसटी थांबा — नियम कागदावर, त्रास प्रवाशांच्या वाट्याला

महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ म्हणजेच एसटी ही ग्रामीण व निमशहरी भागातील जनतेची जीवनवाहिनी आहे. विद्यार्थी, शेतकरी, कामगार, महिला, ज्येष्ठ नागरिक यांच्यासाठी एसटी हा केवळ प्रवासाचा साधन नसून दैनंदिन जगण्याचा आधार आहे. मात्र अलीकडच्या काळात एसटी बस न थांबवण्याच्या वाढत्या तक्रारींमुळे या सेवाभावी यंत्रणेच्या कार्यपद्धतीवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

आष्टी येथील शाळकरी विद्यार्थ्याची घडलेली घटना अंतःकरण हेलावणारी आहे. तब्येत बरी नसतानाही तो घरी जाण्यासाठी निघाला, पण बसने गावात थांबा न दिल्याने त्याला कड्यात उतरावे लागले. भर उन्हात दोन तास उभा राहून वाट पाहणे आणि संध्याकाळी घरी पोहोचणे—हा केवळ शारीरिक त्रास नव्हे, तर मानसिक छळच म्हणावा लागेल. ही घटना अपवाद नसून, आज राज्यभरात अनेक प्रवासी अशाच अडवणुकीला सामोरे जात आहेत.

“या गावाला स्टॉप नाही”, “मागून दुसरी गाडी येते”, “गाडीत जागा नाही” अशी ठरलेली कारणे सांगून वाहक–चालक प्रवाशांना थांब्यावरच सोडून देतात. प्रत्यक्षात अनेक ठिकाणी प्रवासी संख्या पुरेशी असते, बस अर्धवट भरलेली असते, तरीही थांबा टाळला जातो. यामुळे प्रवाशांचा वेळ वाया जातो, कामे रखडतात आणि सार्वजनिक सेवेबद्दलचा विश्वास ढासळतो.

एसटी महामंडळाकडे थांब्यांबाबत नियम, परिपत्रके आणि मानवीय मार्गदर्शक तत्त्वे अस्तित्वात आहेत. विद्यार्थी, महिला, आजारी व ज्येष्ठ नागरिक यांना प्राधान्य देण्याचे स्पष्ट निर्देश आहेत. मात्र प्रश्न हा आहे की हे नियम केवळ फाइलपुरतेच मर्यादित राहिले आहेत का? जर नियमांची अंमलबजावणी होत नसेल, तर अशा नियमांचा उपयोग काय?

एसटी ही नफ्यासाठी चालवली जाणारी खासगी संस्था नाही, तर जनतेच्या करातून चालणारी सार्वजनिक सेवा आहे. त्यामुळे प्रवाशांची अडवणूक करणे, त्यांना असहाय्य अवस्थेत सोडणे हा अधिकारांचा गैरवापर ठरतो. काही कर्मचाऱ्यांच्या मनमानीमुळे संपूर्ण महामंडळाची प्रतिमा मलीन होणे हे दुर्दैवी आहे.

आता वेळ आली आहे ती कठोर निर्णयांची. एसटी महामंडळाने सर्व गावांतील थांब्यांचे पुनरावलोकन करावे, गरज असेल तिथे नवीन थांबे मंजूर करावेत आणि वेळापत्रकाची काटेकोर अंमलबजावणी करावी. प्रवाशांच्या तक्रारींवर तत्काळ कारवाई होईल अशी प्रभावी यंत्रणा उभी राहणे गरजेचे आहे. अडवणूक करणाऱ्या वाहक–चालकांवर केवळ समज नव्हे, तर ठोस शिस्तभंगाची कारवाई झाली पाहिजे.

शेवटी प्रश्न इतकाच आहे—एसटी प्रवाशांसाठी आहे की प्रवाशांनी एसटीच्या दयेवर राहायचे? आष्टीतील त्या चिमुकल्या विद्यार्थ्याच्या अनुभवातून धडा घेत, एसटी प्रशासनाने मानवी संवेदनशीलता जपणारी, नियमपालन करणारी सेवा देणे ही काळाची गरज आहे. अन्यथा “लालपरी” जनतेच्या विश्वासातून हळूहळू उतरते, हीच सर्वात मोठी शोकांतिका ठरेल.