कबीर वाणी.. .... म मुस्लिम कबीर लातूर

----------------------------------------

ऐतिहासिक श्रीनाथ संस्थान, औसा : नाथ–वारकरी परंपरेचे मराठवाड्यातील एक तेजस्वी आध्यात्मिक केंद्र

-------------------------------------

मराठवाड्याच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक इतिहासात लातूर जिल्ह्यातील औसा येथील ऐतिहासिक श्रीनाथ संस्थान (औसेकर मठ) हे एक महत्त्वपूर्ण आध्यात्मिक केंद्र मानले जाते. नाथ संप्रदायातील योगसाधना आणि वारकरी संप्रदायातील विठ्ठलभक्ती यांचा सुंदर समन्वय या संस्थानाने अनेक पिढ्यांपासून जपला आहे. हरिनाम, कीर्तन, चक्री भजन, दिंडी, नगर प्रदक्षिणा, संतवाङ्मयाचा प्रचार आणि समाजप्रबोधन या माध्यमांतून संस्थानाने महाराष्ट्राच्या संतपरंपरेला समृद्ध केले आहे. संस्थानाच्या परंपरेनुसार या मठाची उभारणी सतराव्या शतकात झाली असून त्यानंतरची गुरु-परंपरा अखंडपणे सुरू आहे.

श्रीनाथ संस्थानाची स्थापना आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी:---- 

औसा येथील श्रीनाथ संस्थानाचा उगम नाथ संप्रदायाच्या गुरु-शिष्य परंपरेशी जोडला जातो. आदिनाथ, मच्छिंद्रनाथ, गोरक्षनाथ, गहिनीनाथ, निवृत्तीनाथ आणि संत ज्ञानेश्वर महाराज यांच्या आध्यात्मिक परंपरेचा वारसा पुढे देवनाथ, गुंडानाथ आणि सद्गुरू वीरनाथ (औसेकर) महाराजांपर्यंत पोहोचल्याचे संस्थानाच्या परंपरेत सांगितले जाते. सद्गुरू वीरनाथ महाराज यांनी औसा येथे मठाची स्थापना करून विठ्ठलभक्ती, नाथ परंपरा आणि लोककल्याण यांचा संगम घडवून आणला.मंदिर मठ परिसरात विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिराची उभारणी,भाविकांसाठी निवासव्यवस्था, अखंड भजन-कीर्तन आणि धार्मिक उत्सवांची परंपरा यामुळे श्रीनाथ संस्थान मराठवाड्यातील प्रमुख भक्तिपीठ म्हणून विकसित झाले.

गुरु-परंपरा:--- 

श्रीनाथ संस्थानाची ओळख तिच्या अखंड गुरु-परंपरेमुळे अधिक दृढ झाली आहे. संस्थानाच्या परंपरेनुसार प्रमुख गुरु पुढीलप्रमाणे मानले जातात—

आदिनाथ,मच्छिंद्रनाथ,गोरक्षनाथ,गहिनीनाथ,

निवृत्तीनाथ,संत ज्ञानेश्वर महाराज,देवनाथ चूडामणी,गुंडानाथ महाराज,सद्गुरू वीरनाथ महाराज,श्री मल्लनाथ महाराज,दासवीरनाथ महाराज,सद्गुरू ज्ञानेश्वर महाराज,सद्गुरू गुरुबाबा महाराज,सद्गुरू गहिनीनाथ ज्ञानेश्वर महाराज, अशी ही परंपरा नाथ संप्रदायाच्या योगमार्गाला वारकरी संप्रदायाच्या नामभक्तीशी जोडणारी म्हणून विशेष महत्त्वाची मानली जाते.

सद्गुरू ज्ञानेश्वर महाराज औसेकर यांचे योगदान:---- 

सद्गुरू ज्ञानेश्वर महाराज औसेकर हे संस्थानाच्या इतिहासातील प्रभावी संत, आणि संघटक म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी केवळ आपल्या देशात नव्हे तर प्रदेशात ही भागवत धर्माची पताका उंचावून  विठ्ठलभक्तीचा प्रचार केला.महाराष्ट्र, काशी, आंध्र प्रदेश , तेलंगणा, कर्नाटक,आणि  इतकेच नव्हे तरच प्रदेशात ही  नाथ षष्ठी महोत्सव आयोजित करून त्यांनी संस्थानाचा प्रभाव व्यापक केला. धार्मिक कार्यक्रमांतून सामाजिक ऐक्य, गुरुसेवा आणि विठ्ठलनामाचा प्रसार हे त्यांच्या कार्याचे वैशिष्ट्य होते.

सद्गुरू गुरुबाबा महाराजांचे कार्य:----- 

 सध्याचे पिठाधीपति सद्गुरू जितेंद्रनाथ उर्फ

गुरुबाबा महाराजांनी चक्री भजनाला राष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवून दिली. महाराष्ट्राबरोबरच कर्नाटक, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश तसेच विविध तीर्थक्षेत्रांमध्ये त्यांनी हरिनामाचा प्रचार केला. व्यसनमुक्ती, वृक्षारोपण, जलसंवर्धन, स्त्री-सन्मान, शिक्षण आणि सामाजिक नैतिकता या विषयांवर त्यांनी प्रवचनांतून जनजागृती केली. त्यांच्या कार्यामुळे श्रीनाथ संस्थानाची ओळख धार्मिक केंद्राबरोबरच समाजप्रबोधनाच्या संस्थेची झाली.

ह भ प गहिनीनाथ महाराजांचे योगदान: 

सद्गुरू गहिनीनाथ ज्ञानेश्वर महाराज औसेकर यांनी वेद, तत्त्वज्ञान आणि संतसाहित्य यांचा अभ्यास करून नाथ आणि वारकरी परंपरेचा वैचारिक पाया अधिक बळकट केला. त्यांनी अनेक धार्मिक उत्सव, भजन, प्रवचन आणि समाजोपयोगी उपक्रमांत नेतृत्व केले. पंढरपूर विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर समितीतील त्यांच्या कार्यामुळेही त्यांचे धार्मिक नेतृत्व अधोरेखित झाले.

दिंडी परंपरा:- 

औसेकर महाराजांच्या अधिपत्याखाली निघणाऱ्या दिंड्या वारकरी परंपरेचे जिवंत रूप आहेत. टाळ, मृदुंग, वीणा, भगवे ध्वज आणि विठ्ठलनामाच्या गजरात हजारो वारकरी सामील होतात. दिंडी ही केवळ धार्मिक यात्रा नसून शिस्त, समता, सेवा आणि सामूहिक भक्तीचे प्रतीक आहे.

नगर प्रदक्षिणा:---- 

संस्थानातील पालखीची नगर प्रदक्षिणा हा औसा शहरातील प्रमुख धार्मिक सोहळा आहे. संपूर्ण शहर भक्तिमय वातावरणाने भारावून जाते. विविध समाजघटकांचा सहभाग हा या सोहळ्याचे वैशिष्ट्य असून सामाजिक ऐक्याचा संदेश यातून दिला जातो.

चक्री भजन:------

चक्री भजन ही श्रीनाथ संस्थानाची अद्वितीय परंपरा आहे. गोलाकार पद्धतीने टाळ-मृदुंगाच्या साथीने अखंड हरिनामाचा गजर केला जातो. या परंपरेमुळे विठ्ठलभक्तीचा प्रसार तर होतोच, शिवाय वारकरी संप्रदायातील सामूहिक साधनेचे उत्कृष्ट उदाहरणही निर्माण झाले आहे. ही परंपरा दोन शतकांहून अधिक काळ अखंड सुरू असल्याचे संस्थान सांगते.

नाथ षष्ठी उत्सव:-------

श्रीनाथ संस्थानातील नाथ षष्ठी महोत्सवाला दोनशे वर्षांहून अधिक परंपरा लाभली आहे. तुकाराम बीजेपासून सुरू होणाऱ्या या उत्सवात हरिपाठ, कीर्तन, प्रवचन, चक्री भजन, पालखी सोहळा, दिंडी आणि महाप्रसाद यांद्वारे भक्तीचा महासागर अनुभवायला मिळतो.

ऐतिहासिक श्रीनाथ संस्थान, औसा हे केवळ एक मठ किंवा मंदिर नसून नाथ आणि वारकरी या दोन महान आध्यात्मिक प्रवाहांना जोडणारे सांस्कृतिक विद्यापीठ आहे. सद्गुरू वीरनाथ महाराजांपासून श्री मल्लनाथ महाराज, गुरुबाबा महाराज आणि गहिनीनाथ महाराजांपर्यंतची गुरु-परंपरा भक्ती, सेवा, समता आणि समाजप्रबोधनाचा अखंड संदेश देत आली आहे.

आजच्या वेगवान आणि तंत्रज्ञानप्रधान युगातही श्रीनाथ संस्थानाची दिंडी, नगर प्रदक्षिणा, चक्री भजन आणि नाथ षष्ठी महोत्सव ही केवळ धार्मिक परंपरा नसून महाराष्ट्राच्या संतसंस्कृतीची जिवंत ओळख आहेत. हा वारसा जपणे म्हणजे संतांनी दिलेल्या मानवता, समता आणि नामभक्तीच्या विचारांचे जतन करणे होय.

------------

कबीर वाणी

म मुस्लिम कबीर,लातूर 

8208435414